Yapay Zekâya "Hangi Bölümü Yazayım" Diye Sorulur mu? Neyi Yapar, Neyi Uydurur?

Kısa cevap: Genel amaçlı bir sohbet botu tercih sürecinde iki işi iyi yapar — kavram açıklamak ve senin yazdığın listeyi tartışmak — ama taban sıralaması, kontenjan, özel koşul ve program kodu gibi sayıları güvenilir biçimde veremez, çünkü bu sayılar her yıl yeniden oluşur ve modelin eğitim verisinde ya hiç yoktur ya da eski bir yıla aittir. Kural basit: sayıyı veri kaynağına, yorumu modele sor. Aradaki tek köprü senin yaptığın doğrulamadır; bu yazı o doğrulamanın dört adımını veriyor.

Aşağıdaki rakamlar kataloğumuzun YÖK Atlas kaynaklı 2026 yerleştirme verisinden geliyor (2026-YKS yerleştirme sonuçları 18 Ağustos 2026'da açıklandı, veri 21 Eylül 2026'da kataloğa işlendi). Nasıl hesaplandıkları yazının sonunda ayrı bir başlıkta yazılı.

Sohbet botu neden güncel taban sıralamasını bilemez?

Bir dil modeli, internetteki metinlerden öğrenilmiş bir dil modelidir; bir veri tabanı değildir. Öğrenme işi belli bir tarihte biter — buna eğitim verisinin kesme tarihi denir. O tarihten sonra olan hiçbir şey modelin içinde yoktur. 2026 yerleştirme sonuçları 18 Ağustos 2026'da açıklandı; kesme tarihi bundan önce olan bir model için 2026 tabanları hiç yaşanmamış bir olaydır.

Asıl sorun burada başlıyor: model "bilmiyorum" demek yerine, eğitim verisinde gördüğü en yakın görünen sayıyı üretmeye meyillidir. Çünkü yaptığı iş, sorunun ardından gelmesi muhtemel metni yazmaktır; "Boğaziçi Bilgisayar Mühendisliği taban sıralaması" ifadesinden sonra bir sayı gelmesi çok olasıdır, ve model o sayıyı üretir. Sayının hangi yıla ait olduğunu cümlenin içinden anlayamazsın.

Peki eski bir yılın sayısı ne kadar yanlış olur? Kataloğumuzdaki veriyle ölçtük:

• Hem 2025 hem 2026 tabanı belli olan 9.160 örgün lisans programında taban sıralaması bir yılda ortalamada (medyanda) yüzde 14,9 oynamış. Bunların 2.877'sinde oynama yüzde 20'yi, 297'sinde yüzde 50'yi geçmiş.
• İlk 100 bin bandındaki 3.034 programda bir yıllık değişim medyanda 4.014 sıra; 686 programda 10.000 sıradan fazla.

Bu, "biraz sapar" demek değil. Somut bir örnek: Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği'nin taban sıralaması 2023'te 775, 2024'te 1.006, 2025'te 1.448, 2026'da 4.560. Eğitim verisi 2023 dolaylarında biten bir metin yığınından öğrenmiş bir modelin elindeki en yeni sayı 775 olur; 2026 gerçeği bunun beş katından fazla. Sıralaması 2.500 olan bir aday için bu iki sayı aynı kararı vermez: 775 "ulaşılmaz" der, 4.560 "listenin üst bölgesine yazılabilir" der. Yani hata yalnızca rakamda değil, kararda.

Bu yazıyı yazarken yaptığımız kontrol

Bir sohbet botunu adıyla test edip aktarmadık; onun yerine botların okuduğu kaynağı kontrol ettik, çünkü hata oraya kadar uzanıyor. 22 Eylül 2026'da arama motorunda "Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 2026 taban puanı" araması yaptık. Başlığında 2026 yazan sayfaların bir kısmı taban sıralaması olarak 1.448 ve taban puanı olarak 533,05003 gösteriyordu. Bu rakamlar kataloğumuzdaki 2026 değerleri değil, 2025 değerleriyle birebir aynı. Bazı sayfalar bunu kendi notunda belirtiyordu: "2026 verileri henüz açıklanmadığı için son yılların verileri baz alınmıştır." Not sayfanın altında duruyor, başlık ise 2026 diyor.

Yani "2026 taban puanı" diye yayımlanan bir sayfa, 2026 sonuçları açıklandıktan bir ay sonra bile 2025 sayısını gösterebiliyor. Bir sohbet botu bu sayfayı okuyup sana aktardığında ortaya çıkan cümle yanlış değil, tarihsiz olur — ki tercihte ikisi aynı kapıya çıkar. Bu yüzden dördüncü adım değil, ikinci adım "bu sayı hangi yıla ait?" sorusudur.

Sayıdan başka neyi karıştırabilir?

Sohbet botunun hata üretme biçimi tek değil. Dört ayrı mekanizma var ve dördü de tercihe kadar gelebiliyor:

1. Olmayan program–üniversite eşleşmesi. Model, "üniversite adı + popüler bölüm adı" kalıbını sayısız kez görmüştür; bu yüzden herhangi bir üniversiteyle herhangi bir bölümü dilbilgisi olarak sorunsuz birleştirir. Oysa gerçekte bu eşleşmelerin çoğu yok. 2026 kılavuzunda Psikoloji adıyla 355 örgün lisans programı var ama bunlar yalnızca 155 üniversitede bulunuyor; katalogdaki toplam üniversite sayısı ise 322 (yalnızca önlisans programı olanlar dahil). Yani Türkiye'deki üniversitelerin yarısından fazlasında Psikoloji programı yok. Cümle kulağa doğru gelir, kılavuzda karşılığı yoktur.

2. Kapanmış ya da kodu değişmiş program. Kılavuz her yıl yeniden kuruluyor. 2025'te öğrenci alan 572 örgün lisans programı 2026 kılavuzunda aynı kodla yer almıyor; bu programlar 2025'te toplam 11.587 öğrenci yerleştirmişti. Ayrıca 466 program bu yıl kod değiştirdi. Eski metinleri öğrenmiş bir model, geçen yıl gerçekten var olan bir programı bu yıl da varmış gibi anlatabilir. Bu tür satırların ne olduğunu ölü tercih nedir yazısında, kılavuza yeni giren satırların nasıl okunacağını yeni açılan bölümler nasıl değerlendirilir yazısında ayrıca anlattık.

3. Eskimiş kontenjan. Kontenjan bir program özelliği değil, o yılın kararı. Hem 2025 hem 2026 kontenjanı belli 11.540 örgün lisans programının 5.192'sinde kontenjan değişti; 3.907'sinde azaldı. Kontenjanı azalan bir programda tabanın nasıl sıkılaştığını tabanlar yıldan yıla nasıl değişir yazısında anlattık.

4. Özel koşul. Kılavuzdaki koşul ve açıklama maddeleri (sağlık kurulu raporu, sıralama şartı, öğretim dili şartı, yerleşke bilgisi gibi) numaralıdır ve yıldan yıla metni de numarası da değişebilir. Model bu maddeleri ezberden aktarırsa hem eski hem eksik olur. Doğru yer kılavuzun kendi koşul bölümüdür; en sık karşılaşılanların anlamını sıralama şartı olan bölümler yazısında topladık.

Ortak nokta şu: model bu dört hatayı kötü niyetle yapmıyor, yapısı gereği yapıyor. Elinde yılı etiketli bir tablo yok; elinde metin var.

Yapay zekâ tercihte neyi iyi yapar, neyi yapamaz?

Son satırın altını çizelim: yerleşme olasılığı veren hiçbir cümleye güvenme. Bu yazının sahibi olan ürün de dahil, kimse bu sayıyı hesaplayamaz; hesaplanabilen tek şey geçmiş tabanın senin sıralamanın neresinde durduğu.

Bir yapay zekâ cevabını nasıl doğrularsın?

Elinde bir program adı varsa — ister bottan, ister forumdan, ister arkadaşından gelsin — listene yazmadan önce dört adım:

Dördünü geçemeyen satırı listene yazma. Kılavuzun adım adım nasıl okunduğunu ve YÖK Atlas'ın tercih sihirbazını tercih robotu nedir, YÖK Atlas nasıl kullanılır yazısında anlattık.

Bir de küçük bir alışkanlık önerisi: bota soru sorarken sayıyı sen ver. "Sıralamam 42.000, nereyi yazayım?" yerine "Şu beş programın tabanları şunlar; listemin sırası mantıklı mı?" diye sor. Böylece modeli, iyi yaptığı işin içinde tutmuş olursun.

KolayTercih bunu nasıl yapıyor?

Biz de listeyi yapay zekâya yazdırıyoruz — ama boş bir sayfayla değil. Sıra şöyle işliyor ve akışın tamamını meraklısına sayfasında şemasıyla birlikte görebilirsin:

1. Sıralamanı girdiğinde o sıralamayla açılan gerçek programlar listelenir.
2. Sihirbazın üç adımı bu kümeyi daraltır: önce alan (bir bölümün hangi alana girdiği, adına ve bağlı olduğu fakülteye bakılarak belirlenir), sonra il (programı olan tüm iller, seçtiğin alanlardaki program sayısına göre yeniden sayılır), sonra devlet/vakıf (sayılar hem alanı hem ili hesaba katar).
3. Elde kalanlar aday havuzu olur. Havuza yalnızca en son tercih kılavuzunda yer alan programlar girer; kapanmış ya da kodu değiştiği için eski kaydı kalmış bir program önerilmez.
4. Havuzda 24'ten az program kalırsa filtreler adım adım gevşetilir — önce il, sonra alan — ve bu listende açıkça yazar. Havuz yine de dar kalırsa liste eldeki programlarla kurulur, dağılım havuza uyarlanır ve bu da sana açıkça söylenir.
5. Yapay zekâ bu havuzdan en fazla 24 tercih seçer ve her satıra gerekçe yazar. Havuzda olmayan bir bölümü yazamaz.
6. Satırların yanındaki risk notu ve trend özeti yapay zekâ yorumu değildir; gerçek sıralama geçmişinden hesaplanır. Liste üstte Hayal, ortada Dengeli, sonda Güvenli olacak şekilde kurulur (hedef dağılım 5 / 13 / 6, havuz elverdiğince).

Bu tasarımın kapattığı hata türleri net:

• Olmayan program önerilmesi — havuz kılavuzdaki gerçek programlardan kuruluyor.
• Kapanmış ya da kodu değişmiş program önerilmesi — havuza yalnızca son kılavuzdaki programlar giriyor.
• Güncel olmayan taban sayısı üretilmesi — taban, risk ve trend model tarafından yazılmıyor, veriden hesaplanıyor.

Kapatmadığı şeyler de aynı netlikte:

• Tabanlar bu yıl yeniden oluşacak. Elimizdeki her sayı geçmiş yerleştirmelere ait. Geçen yıl güvenli görünen bir program bu yıl dolabilir; ürün yerleşme olasılığı hesaplamaz, yalnızca son tabanı senin sıralamanla kıyaslar.
• Özel koşulları senin durumunla eşleştirmiyoruz. Sağlık şartı, sıralama şartı, öğretim dili gibi maddeleri kılavuzdan sen okumalısın.
• Modelin gerekçe cümlesi bir yorumdur. Havuzun dışına çıkamaz ama gerekçe metninde genel, iddialı ya da senin hayatına uymayan bir cümle kurabilir. Satırın kendisi veriden gelir; cümleyi sen tartarsın.
• Ne istediğini bilmiyoruz. Hangi bölümü gerçekten okuyacağın, hangi şehirde dört yıl yaşayabileceğin, bütçenin neye yettiği havuzda yazmıyor.

Kısacası: bu tasarım sayı uydurma kapısını kapatıyor, karar verme kapısını değil. Liste karar destek çıktısıdır; son hâli ve sorumluluğu sana ait.

Hangi soruyu kime sormalısın?

Tercih sürecinde üç ayrı merci var ve üçünü karıştırmak zaman kaybının çoğunu açıklıyor:

• Veriye sor: taban sıralaması, kontenjan, yerleşen sayısı, program kodu, özel koşul, öğretim dili, süre. "Kaç netle girilir" de bu gruptadır ve cevabı kaynaklıdır: kaç net ile hangi bölüm. Bunların cevabı ÖSYM kılavuzunda ve YÖK Atlas'ta yazılıdır; tartışmaya açık değildir. Katalogda aynı bilgiyi bölüm bölüm görmek için bölüm sayfalarına bakabilirsin.
• Yapay zekâya sor: "Bu bölümde ne okunur?", "Bu iki bölüm neyle ayrışır?", "Listemde mantık hatası var mı?", "Bu kılavuz maddesini sadeleştirir misin?" Model burada hızlı, sabırlı ve iyi. Verdiği her sayıyı yukarıdaki dört adımdan geçir.
• İnsana sor: "Bu bölümü okuyan biri günlerini nasıl geçiriyor?", "Bu şehirde yaşamak nasıl?", "Ailemin bütçesi buna yeter mi?", "Ben bunu gerçekten istiyor muyum?" Bölümde okuyan bir öğrenci, mezun bir tanıdık, okulunun rehber öğretmeni ve ailen. Hiçbir araç bu cevapları üretemez.

Sıralamanı girip hangi programların masada olduğunu görmek için ana sayfadaki formu kullanabilir, listenin üç bölgesinin nasıl kurulduğunu tercih listesi nasıl yapılır yazısında okuyabilirsin.

Sık sorulan sorular

Sohbet botuna sıralamamı verip liste istesem olmaz mı? İstediğin listeyi alırsın; ama listedeki program adlarının bu yılın kılavuzunda var olduğunu, sayıların 2026'ya ait olduğunu ve koşulların geçerli olduğunu model garanti etmez. Aldığın listeyi yukarıdaki dört adımdan satır satır geçirmen gerekir — ki bu, listeyi baştan kılavuzdan kurmakla neredeyse aynı iştir.

Bot "internetten arayarak" cevap veriyorsa güvenilir mi? Daha iyidir ama yeterli değildir. Bu yazının "Bu yazıyı yazarken yaptığımız kontrol" bölümünde gösterdiğimiz gibi, başlığında 2026 yazan sayfalar 2025 sayısı gösterebiliyor. Arama yapan bir bot da o sayfayı okur. Botun gösterdiği kaynağa tıklayıp tablonun kolon başlığındaki yılı kendi gözünle görmen gerekir.

Model bana kaynağını söyledi, yeter mi? Kaynağın adını söylemesi, o kaynağı okuduğu anlamına gelmez; kaynak adı da üretilebilen bir metindir. Bağlantıyı aç, aradığın satırı o sayfada bul.

Yapay zekâ kullanmayayım mı? Tam tersi. Kavram açıklama, iki bölümü karşılaştırma, kılavuz maddesini sadeleştirme ve listeni eleştirme işlerinde ciddi zaman kazandırır. Yalnızca sayı kaynağı olarak kullanma.

Sizin yapay zekânız neden sayı uydurmuyor? Çünkü ona sayı ürettirmiyoruz. Model, veritabanından kurulan aday havuzunun içinden seçim yapar ve gerekçe yazar; taban, risk ve trend rakamları veriden hesaplanır. Havuzun dışına çıkamaz. Ayrıntısı meraklısına sayfasında.

Bu yazıdaki rakamlar nasıl hesaplandı?

Tüm rakamlar kataloğumuzun YÖK Atlas kaynaklı veri kümesinden; 2026 verisi 21 Eylül 2026'da işlendi. Ölçüm kümesi: onlisans = 0 (örgün lisans programları).

• Bir yıllık taban oynaması: 2025 ve 2026 taban sıralamasının ikisi de dolu olan 9.160 program. Her program için |2026 sırası − 2025 sırası| ÷ 2025 sırası; bu oranın medyanı yüzde 14,9. Yüzde 20'yi geçen 2.877, yüzde 50'yi geçen 297 program.
• İlk 100 bin bandı: 2025 tabanı 100.000 ve altında olan 3.034 program; mutlak farkın medyanı 4.014 sıra, 10.000 sıradan fazla oynayan 686 program.
• Kılavuzdan düşen programlar: Katalog yalnızca en son kılavuzda yer alan programları tutar (2026'da 21.493 program: 12.239 lisans, 9.254 önlisans); düşenler ayrı bir arşiv tablosuna taşınır. Arşivde 2025'te yerleşeni sıfırdan büyük olan ve kodu bu yılın bir programına eşleşmeyen 572 lisans programı var; 2025'teki toplam yerleşenleri 11.587. Kod eşleşmesi kurulan (yani kodu değişip devam eden) 466 program ayrıca işaretli. Uyarı: kodu değişip eşleşmesi kurulamayan programlar da bu 572'nin içinde olabilir; sayı "kapanan program sayısı" değil, "bu yılın kılavuzunda aynı kodla bulunmayan program sayısı"dır.
• Kontenjan değişimi: 2025 ve 2026 kontenjanının ikisi de dolu olan 11.540 program; 5.192'sinde kontenjan değişti, 3.907'sinde azaldı.
• Psikoloji kapsaması: Adı "Psikoloji" ile başlayan 355 örgün lisans programı, 155 ayrı üniversitede; katalogdaki toplam üniversite sayısı 322 (önlisans dahil).
• Boğaziçi Bilgisayar Mühendisliği: Tek program satırı; taban sıralaması 2023'te 775, 2024'te 1.006, 2025'te 1.448, 2026'da 4.560 (2026 taban puanı 526,75435). Aynı programın katalog sayfası: Bilgisayar Mühendisliği.

Kaynaklar

Tüm kaynaklara 22 Eylül 2026'da erişildi.

• ÖSYM, 2026-YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu — kılavuz PDF'i ile Tablo-3 (önlisans) ve Tablo-4 (lisans) dosyalarının resmî yayın yeri; program kodu, kontenjan ve koşul maddelerinin kaynağı.
• ÖSYM, 2026-YKS: Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunun Yayımlanması duyurusu (21 Temmuz 2026) — kılavuzun yayım tarihi ve "tercihten önce nihai kılavuzu kontrol edin" uyarısı.
• ÖSYM, 2026-YKS Yerleştirme Sonuçları Açıklandı — 2026 yerleştirme sonuçlarının açıklanma tarihi (18 Ağustos 2026).
• YÖK, YÖK Atlas — program bazında taban sıralaması, kontenjan ve yerleşen sayısının resmî yayın yeri; Lisans Tercih Sihirbazı ve Önlisans Tercih Sihirbazı.
• Taban sıralaması, kontenjan, yerleşen ve program envanteri: kataloğumuzun YÖK Atlas kaynaklı 2026 veri kümesi (21 Eylül 2026'da işlendi). Hesap yöntemi yukarıdaki "Bu yazıdaki rakamlar nasıl hesaplandı?" bölümünde.
• "2026 taban puanı" başlıklı üçüncü taraf sayfalarının 2025 rakamı gösterdiği gözlemi: 22 Eylül 2026'da yapılan arama motoru sorgusu ("Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 2026 taban puan başarı sıralaması"). Site adı bilerek verilmedi; gözlem tek bir siteye değil, sayfa türüne ilişkindir.
• KolayTercih'in aday havuzu ve liste kurma akışı: meraklısına sayfası ve üzerindeki akış şeması.