Taban Sıralamalar Yıldan Yıla Ne Kadar Değişir?

Tercih listeni geçen yılın tabanlarıyla kuruyorsun ama yerleşmeni bu yılın tabanları belirleyecek. Aradaki fark bazen birkaç bin, bazen yüz binlerce sıra. Bu yazı tabanları neyin oynattığını ve trendi nasıl okuyacağını anlatıyor.

Tabanı oynatan mekanizmalar

1) Kontenjan değişimi. En mekanik etki: bir program kontenjanını 60'tan 90'a çıkarırsa taban gevşer; 90'dan 60'a inerse sıkılaşır. Bölüm sayfalarındaki kontenjan kolonunu yıllar arasında kıyaslamak bu yüzden önemli.

2) Aday davranışı (sürü etkisi). "Geçen yıl çok kapattı" diye herkes bir programdan kaçarsa taban gevşer; "gevşedi" diye ertesi yıl herkes geri dönerse tekrar sıkılaşır. Tabanlar bu yüzden testere dişi gibi salınabilir — tek yıla bakan, testere dişinin tepesinden ya da dibinden ölçüm alır.

3) Yeni açılan programlar. Bir şehirde yeni fakülte açılınca hem kendi tabanı belirsiz olur hem çevresindeki programların tabanını seyreltir.

4) Şartlar ve politika değişiklikleri. Başarı sıralaması şartının gelmesi/eşiğin değişmesi, burs oranlarının değişmesi, öğretim dilinin değişmesi tabanı sıçratır. (Şartların güncel listesi burada.)

5) Ekonomi ve istihdam algısı. Mezun istihdamına dair haber akışı bile birkaç yıl içinde bir bölümün talebini görünür şekilde değiştirir — son yıllarda kimi mühendisliklerde ve sağlık programlarında bunun örnekleri yaşandı.

Trend nasıl okunur?

Tek yılın tabanı fotoğraf, dört yılın tabanı filmdir. Film izle:

• İstikrarlı taban (dört yıl üst üste dar bantta): güvenilir referans. Sıralaman tabana yakınsa "dengeli", belirgin gerisindeyse "garanti" davranabilirsin.
• Tek yönlü trend (her yıl sıkılaşıyor): geçen yılın tabanına güvenme; bu yıl daha da sıkılaşacağını varsayıp payla yaklaş. Popüler bölümlerde sık görülür — Psikoloji ve Bilgisayar Mühendisliği tablolarında 2024-2025 kolonlarını yan yana koyup bak.
• Testere dişi (bir sıkı bir gevşek): sürü etkisi işliyor demektir; ortalamayı referans al, uç yıla değil.
• Veri boşluğu (bazı yıllar "—"): yeni ya da o yıl dolmamış program; belirsizlik yüksek, listende dengeli değil garanti bölgesine koyma, hayal bölgesine koy.

Bölüm sayfalarımızdaki tablolarda 2025 sıralamasının yanında 2024 kolonu ve değişim yönü işareti (▲/▼) tam bu iş için var.

Listeye nasıl yansıtılır?

1. Her satır için son 4 yılın tabanına bak; tek yıl asla yeterli değil.
2. Sıkılaşma trendindeki programları bir kademe yukarı say ("dengeli" sandığın aslında "hayal" olabilir).
3. Gevşeme trendindeki programlara erken sevinme; sürü geri dönebilir.
4. Belirsizliği dengeli bir listeyle yönet: trend ne yaparsa yapsın, hayal/dengeli/garanti dağılımı düzgün kurulmuş bir liste boşta bırakmaz.

Tercih robotu bu analizi senin yerine yapar: sıralamanı girdiğinde programları yalnızca son tabana göre değil, çok yıllı veriyle dilimleyerek gösterir.